श्रमिक क्रांती – गरीबांचा आवाज | सामाजिक न्याय | शेतकरी, शेतमजूर,कामगार हक्क | सरकारी योजना

शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था  परिवर्तन — भाग २ शेतीचे हवामान आणि पाण्यानुसार विभाग का पडू नयेत? निसर्गाची भाषा समजून घेऊन शेतीचे नियोजन करण्याची वेळ आली आहे आपल्या देशात शेतीचे मोठे क्षेत्र आजही पावसावर अवलंबून आहे. कुठे भरपूर पाऊस पडतो, कुठे अत्यल्प पाऊस पडतो. कुठे काळी माती आहे, कुठे लाल माती आहे. कुठे भूजल मुबलक आहे, तर कुठे पाण्याची तीव्र टंचाई असते. हवामानातही मोठा फरक आहे. मग प्रश्न असा आहे— संपूर्ण देशात किंवा राज्यात एकाच पद्धतीने शेतीचे नियोजन करणे कितपत योग्य आहे? निसर्गाने विभाग केले आहेत; आपण त्यांना उत्पादनाचे विभाग का बनवू नयेत? एखाद्या प्रदेशात किती पाऊस पडतो, तो कोणत्या कालावधीत पडतो, तापमान कसे आहे, जमिनीचा प्रकार कोणता आहे, पाण्याची उपलब्धता किती आहे आणि त्या प्रदेशाची भौगोलिक परिस्थिती कशी आहे—या सर्वांचा पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होतो. म्हणून शेतीचे नियोजनही या नैसर्गिक परिस्थितीवर आधारित असायला हवे. एखाद्या भागात पाण्याची उपलब्धता मर्यादित असेल तर तेथे मोठ्या प्रमाणावर पाण्याची गरज असलेल्या पिकांचे नियोजन करणे योग्य ठरेल का? आणि एखाद्या भागात विशिष्ट...

  शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था परिवर्तन —  भाग १ शेती व्यवसाय आहे, पण व्यवस्था कुठे आहे? शेतकरी गरीब आहे म्हणून शेती गरीब आहे, की शेतीची व्यवस्था अपुरी आहे? आपण अनेक वर्षांपासून शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर चर्चा करतो. शेतमालाला योग्य भाव मिळत नाही. उत्पादन खर्च वाढतो. हवामानाचा अंदाज चुकतो. पाऊस कधी कमी तर कधी अतिवृष्टी. कधी दुष्काळ, कधी गारपीट, कधी रोगराई. माल तयार झाला की बाजारभाव कोसळतो. या प्रत्येक समस्येवर स्वतंत्र उपाय सुचवले जातात. पण एक मूलभूत प्रश्न आपण विचारला पाहिजे— आपली शेतीव्यवस्था मुळात व्यवस्थित संघटित आहे का? कारखान्याचा विचार करा. कारखान्यात उत्पादन करणारा विभाग असतो. गुणवत्ता तपासणारा विभाग असतो. देखभाल विभाग असतो. खरेदी विभाग असतो. विक्री व विपणन विभाग असतो. वाहतूक व साठवणूक व्यवस्था असते. हिशेब विभाग असतो. जोखीम आणि आपत्ती व्यवस्थापन असते. प्रत्येक व्यक्तीची भूमिका निश्चित असते. मग अन्न निर्माण करणाऱ्या शेतीकडे आपण अशाच पद्धतीने का पाहू नये? आज मोठ्या प्रमाणावर शेतकऱ्याला एकाच वेळी अनेक भूमिका पार पाडाव्या लागतात. तोच उत्पादक. तोच व्यवस्थापक. तोच हवामानाचा अभ्यासक...

  🐄 वासराला रस्त्यावर सोडताना आपण काय गमावतोय?        शेणखत महाग झाले, रासायनिक खतांचा अतिरेक वाढला; मग गोवंशाच्या संगोपनाचा विचार का करू नये? ज्या गाई-बैलांच्या श्रमातून आणि शेणमूत्रातून शेतीला आधार मिळतो, त्यांच्याच नर वासरांना निरुपयोगी समजून सोडून देणे ही केवळ पशुक्रूरता नाही—ही आपल्या कृषिसंस्कृतीशी केलेली कृतघ्नता आहे.     आज आमच्या परिसरात एक अगदी लहान वासरू सोडून दिलेल्या अवस्थेत आढळले. त्याला आईपासून वेगळे करून असेच सोडले गेले असावे. त्याची अवस्था पाहून आम्ही काहीतरी व्यवस्था करण्याचा प्रयत्न केला. यापूर्वीही अशाच प्रकारे सोडून दिलेली दोन वासरे आमच्या निदर्शनास आली होती. योग्य वेळी त्यांना आधार मिळाला नाही आणि अखेर उपासमार व भटक्या कुत्र्यांच्या हल्ल्यामुळे त्यांचा दुर्दैवी अंत झाला. ही घटना पुन्हा घडू नये म्हणून यावेळी आम्ही गोशाळा आणि पशुवैद्यकीय मदतीसाठी अनेक ठिकाणी संपर्क केला. बहुतांश ठिकाणी सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला नाही; मात्र भटवाडी, सिन्नर येथील माऊली गोशाळेने सहानुभूती दाखवून मदतीबाबत विचार करण्याचे आश्वासन दिले. यातून एक प्रश्...