शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था परिवर्तन — भाग १
शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था परिवर्तन — भाग १ शेती व्यवसाय आहे, पण व्यवस्था कुठे आहे? शेतकरी गरीब आहे म्हणून शेती गरीब आहे, की शेतीची व्यवस्था अपुरी आहे? आपण अनेक वर्षांपासून शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर चर्चा करतो. शेतमालाला योग्य भाव मिळत नाही. उत्पादन खर्च वाढतो. हवामानाचा अंदाज चुकतो. पाऊस कधी कमी तर कधी अतिवृष्टी. कधी दुष्काळ, कधी गारपीट, कधी रोगराई. माल तयार झाला की बाजारभाव कोसळतो. या प्रत्येक समस्येवर स्वतंत्र उपाय सुचवले जातात. पण एक मूलभूत प्रश्न आपण विचारला पाहिजे— आपली शेतीव्यवस्था मुळात व्यवस्थित संघटित आहे का? कारखान्याचा विचार करा. कारखान्यात उत्पादन करणारा विभाग असतो. गुणवत्ता तपासणारा विभाग असतो. देखभाल विभाग असतो. खरेदी विभाग असतो. विक्री व विपणन विभाग असतो. वाहतूक व साठवणूक व्यवस्था असते. हिशेब विभाग असतो. जोखीम आणि आपत्ती व्यवस्थापन असते. प्रत्येक व्यक्तीची भूमिका निश्चित असते. मग अन्न निर्माण करणाऱ्या शेतीकडे आपण अशाच पद्धतीने का पाहू नये? आज मोठ्या प्रमाणावर शेतकऱ्याला एकाच वेळी अनेक भूमिका पार पाडाव्या लागतात. तोच उत्पादक. तोच व्यवस्थापक. तोच हवामानाचा अभ्यासक...