Posts

शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था परिवर्तन — भाग ३

-
Image
 शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था परिवर्तन — भाग ३ प्रत्येक प्रदेशात कोणती पिके घ्यायची हे वैज्ञानिक पद्धतीने ठरवणे शेतकऱ्याचे भविष्य अंदाजावर नव्हे, तर शास्त्रीय नियोजनावर अवलंबून असले पाहिजे! १. शेती व्यवसाय आहे की जुगार? आजच्या शेतीव्यवस्थेतील एक मोठी समस्या म्हणजे कोणते पीक घ्यायचे, किती क्षेत्रावर घ्यायचे आणि त्यातून किती उत्पन्न मिळेल, याबाबत शेतकऱ्याला मोठ्या अनिश्चिततेचा सामना करावा लागतो. शेतकरी वर्षभर कष्ट करतो. बियाणे, खते, औषधे, मजुरी, पाणी, वीज, यंत्रसामग्री आणि इतर बाबींवर खर्च करतो. पीक चांगले येण्यासाठी प्रयत्न करतो. परंतु पीक बाजारात विक्रीसाठी आणल्यानंतर त्याला अपेक्षित भाव मिळेलच, याची खात्री नसते. कधी उत्पादन कमी झाल्यामुळे भाव वाढतात, तर कधी उत्पादन वाढल्यामुळे भाव कोसळतात. कधी एखाद्या पिकाला चांगला भाव मिळतो म्हणून अनेक शेतकरी पुढील हंगामात तेच पीक घेतात. त्यानंतर त्या पिकाची आवक वाढते आणि बाजारभाव घसरतात. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्याचे उत्पादन चांगले झालेले असले, तरी त्याच्या हातात पुरेसे पैसे उरत नाहीत. काही वेळा उत्पादन विकून मिळालेली रक्कम उत्पादन खर्चापेक्षाही कमी असते...
Post a Comment
Read more

शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था परिवर्तन — भाग २

-
Image
शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था  परिवर्तन — भाग २ शेतीचे हवामान आणि पाण्यानुसार विभाग का पडू नयेत? निसर्गाची भाषा समजून घेऊन शेतीचे नियोजन करण्याची वेळ आली आहे आपल्या देशात शेतीचे मोठे क्षेत्र आजही पावसावर अवलंबून आहे. कुठे भरपूर पाऊस पडतो, कुठे अत्यल्प पाऊस पडतो. कुठे काळी माती आहे, कुठे लाल माती आहे. कुठे भूजल मुबलक आहे, तर कुठे पाण्याची तीव्र टंचाई असते. हवामानातही मोठा फरक आहे. मग प्रश्न असा आहे— संपूर्ण देशात किंवा राज्यात एकाच पद्धतीने शेतीचे नियोजन करणे कितपत योग्य आहे? निसर्गाने विभाग केले आहेत; आपण त्यांना उत्पादनाचे विभाग का बनवू नयेत? एखाद्या प्रदेशात किती पाऊस पडतो, तो कोणत्या कालावधीत पडतो, तापमान कसे आहे, जमिनीचा प्रकार कोणता आहे, पाण्याची उपलब्धता किती आहे आणि त्या प्रदेशाची भौगोलिक परिस्थिती कशी आहे—या सर्वांचा पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होतो. म्हणून शेतीचे नियोजनही या नैसर्गिक परिस्थितीवर आधारित असायला हवे. एखाद्या भागात पाण्याची उपलब्धता मर्यादित असेल तर तेथे मोठ्या प्रमाणावर पाण्याची गरज असलेल्या पिकांचे नियोजन करणे योग्य ठरेल का? आणि एखाद्या भागात विशिष्ट...
Post a Comment
Read more

शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था परिवर्तन — भाग १

-
Image
  शेतीव्यवस्थेचे व्यवस्था परिवर्तन —  भाग १ शेती व्यवसाय आहे, पण व्यवस्था कुठे आहे? शेतकरी गरीब आहे म्हणून शेती गरीब आहे, की शेतीची व्यवस्था अपुरी आहे? आपण अनेक वर्षांपासून शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर चर्चा करतो. शेतमालाला योग्य भाव मिळत नाही. उत्पादन खर्च वाढतो. हवामानाचा अंदाज चुकतो. पाऊस कधी कमी तर कधी अतिवृष्टी. कधी दुष्काळ, कधी गारपीट, कधी रोगराई. माल तयार झाला की बाजारभाव कोसळतो. या प्रत्येक समस्येवर स्वतंत्र उपाय सुचवले जातात. पण एक मूलभूत प्रश्न आपण विचारला पाहिजे— आपली शेतीव्यवस्था मुळात व्यवस्थित संघटित आहे का? कारखान्याचा विचार करा. कारखान्यात उत्पादन करणारा विभाग असतो. गुणवत्ता तपासणारा विभाग असतो. देखभाल विभाग असतो. खरेदी विभाग असतो. विक्री व विपणन विभाग असतो. वाहतूक व साठवणूक व्यवस्था असते. हिशेब विभाग असतो. जोखीम आणि आपत्ती व्यवस्थापन असते. प्रत्येक व्यक्तीची भूमिका निश्चित असते. मग अन्न निर्माण करणाऱ्या शेतीकडे आपण अशाच पद्धतीने का पाहू नये? आज मोठ्या प्रमाणावर शेतकऱ्याला एकाच वेळी अनेक भूमिका पार पाडाव्या लागतात. तोच उत्पादक. तोच व्यवस्थापक. तोच हवामानाचा अभ्यासक...
Post a Comment
Read more

🐄 वासराला रस्त्यावर सोडताना आपण काय गमावतोय?

-
  🐄 वासराला रस्त्यावर सोडताना आपण काय गमावतोय?        शेणखत महाग झाले, रासायनिक खतांचा अतिरेक वाढला; मग गोवंशाच्या संगोपनाचा विचार का करू नये? ज्या गाई-बैलांच्या श्रमातून आणि शेणमूत्रातून शेतीला आधार मिळतो, त्यांच्याच नर वासरांना निरुपयोगी समजून सोडून देणे ही केवळ पशुक्रूरता नाही—ही आपल्या कृषिसंस्कृतीशी केलेली कृतघ्नता आहे.     आज आमच्या परिसरात एक अगदी लहान वासरू सोडून दिलेल्या अवस्थेत आढळले. त्याला आईपासून वेगळे करून असेच सोडले गेले असावे. त्याची अवस्था पाहून आम्ही काहीतरी व्यवस्था करण्याचा प्रयत्न केला. यापूर्वीही अशाच प्रकारे सोडून दिलेली दोन वासरे आमच्या निदर्शनास आली होती. योग्य वेळी त्यांना आधार मिळाला नाही आणि अखेर उपासमार व भटक्या कुत्र्यांच्या हल्ल्यामुळे त्यांचा दुर्दैवी अंत झाला. ही घटना पुन्हा घडू नये म्हणून यावेळी आम्ही गोशाळा आणि पशुवैद्यकीय मदतीसाठी अनेक ठिकाणी संपर्क केला. बहुतांश ठिकाणी सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला नाही; मात्र भटवाडी, सिन्नर येथील माऊली गोशाळेने सहानुभूती दाखवून मदतीबाबत विचार करण्याचे आश्वासन दिले. यातून एक प्रश्...
Post a Comment
Read more

Sugar Has Become Expensive, But the Question Is Not Just About Sugar—How Will the Poor Survive?

-
Image
  Sugar Has Become  Expensive, But the  Question Is Not Just  About Sugar—How  Will the Poor  Survive? Hard Work Deserves Fair Reward! Today, rising prices have become an increasingly serious concern for ordinary citizens across India. The rising cost of sugar and many other essential commodities is placing a heavy burden on poor families, workers, farmers, daily-wage earners and low-income households. The issue is not simply the price of one kilogram of sugar. The real question is: How much are essential needs becoming expensive compared with the income of an ordinary citizen? A Bigger Question That Begins With Sugar Sugar is a commonly used item in almost every Indian household. It is used in tea, breakfast, household preparations and many food products. Therefore, any increase in sugar prices directly affects the household budget of ordinary families. But the issue goes beyond sugar. The prices of cooking oil, pulses, rice, wheat, vegetables, milk and ot...
Post a Comment
Read more

साखर महाग झाली, पण प्रश्न फक्त साखरेचा नाही—गरीब माणूस जगणार कसा?

-
Image
  साखर महाग झाली, पण  प्रश्न फक्त साखरेचा नाही— गरीब माणूस जगणार कसा? कष्टाचा घाम, हक्काचे दाम! आज देशातील  सामान्य नागरिकांसमोर महागाई हा दिवसेंदिवस गंभीर होत जाणारा प्रश्न आहे. साखरेसह अनेक जीवनावश्यक वस्तूंच्या वाढत्या किमतीमुळे गरीब, कामगार, शेतकरी, रोजंदारीवर काम करणारे आणि निम्न उत्पन्न गटातील कुटुंबांच्या घरगुती अर्थसंकल्पावर मोठा ताण पडत आहे. प्रश्न केवळ साखरेच्या एका किलोच्या किमतीचा नाही. प्रश्न आहे— सामान्य माणसाच्या उत्पन्नाच्या तुलनेत त्याच्या जीवनावश्यक गरजा किती महाग होत आहेत? साखरेपासून सुरू झालेला मोठा प्रश्न साखर ही जवळपास प्रत्येक भारतीय कुटुंबाच्या दैनंदिन वापरातील वस्तू आहे. चहा, नाश्ता, घरगुती पदार्थ आणि अनेक खाद्यपदार्थांमध्ये साखरेचा वापर होतो. त्यामुळे साखरेच्या किमतीत वाढ झाली की त्याचा परिणाम थेट सामान्य कुटुंबाच्या खर्चावर होतो. मात्र साखरेबरोबरच खाद्यतेल, डाळी, तांदूळ, गहू, भाजीपाला, दूध आणि इतर आवश्यक वस्तूंच्या किमतींचाही विचार करणे आवश्यक आहे. एका बाजूला उत्पन्न मर्यादित आणि दुसऱ्या बाजूला जीवनावश्यक खर्च वाढत असल्यास सामान्य कुटुंबासमोर दो...
Post a Comment
Read more
-
Debate on   the Plate of poor, Silence Over the Corrupt's Treasury A strange and painful picture can be seen in today's society. When a poor person receives a few kilograms of free food grains, a scholarship, or benefits under a government scheme, some people immediately start calling them a "freeloader." But on the other hand, there is not the same level of discussion about officials who earn lakhs of rupees in salary yet take bribes, or corrupt politicians who allegedly siphon off crores of rupees through commissions in the name of development projects. We discuss the poor person's plate; but remain silent about the corrupt person's treasury. This is one of the greatest tragedies of our system and our social mentality. The Poor Accept Assistance Because Circumstances Force Them To A farmer may be devastated by drought. A daily-wage worker may go hungry because ther...
Post a Comment
Read more