🚜 एक वहिवाट रस्ता... की आपल्यासह पुढच्या पिढ्यांच्या भविष्याचा बळी?

विचार, संवाद आणि माणुसकीचा संदेश

"रस्ता बंद झाला तर पर्यायी मार्ग शोधता येतो; पण माणसांच्या मनातील रस्ते बंद झाले तर संपूर्ण समाज भरकटतो."

ग्रामीण भागात वहिवाट रस्त्यांचे वाद नवीन नाहीत. अनेक गावांमध्ये शेतरस्ते, बांध, पाणवठे, चराईचे मार्ग किंवा हद्दी यावरून वर्षानुवर्षे संघर्ष सुरू असतात. सुरुवातीला हा प्रश्न काही फुटांच्या रस्त्याचा किंवा जमिनीच्या छोट्या तुकड्याचा वाटतो, परंतु कालांतराने तो अहंकार, प्रतिष्ठा, सूड आणि वैर यांचा प्रश्न बनतो.

❖ प्रश्न रस्त्याचा की माणुसकीचा?

जेव्हा संवाद थांबतो तेव्हा वाद सुरू होतो. वाद वाढला की आरोप होतात. आरोपांनंतर भांडणे होतात. भांडणांनंतर पोलिस तक्रारी, न्यायालयीन खटले आणि वर्षानुवर्षे चालणारा संघर्ष सुरू होतो.

अशा संघर्षात कोण जिंकतो आणि कोण हरतो यापेक्षा अधिक महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे – यात नेमके कोणाचे नुकसान होते?

वास्तवात दोन्ही बाजूंचे नुकसान होते. पैसा, वेळ, मानसिक शांतता, सामाजिक संबंध आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे पुढील पिढ्यांचे भविष्य. आजचा वाद उद्याच्या मुलांच्या मनात वैराची बीजे पेरतो.

❖ पुढच्या पिढ्यांना आपण काय देत आहोत?

एका रस्त्यासाठी सुरू झालेला संघर्ष जेव्हा पिढ्यान्पिढ्या चालणाऱ्या वैरात रूपांतरित होतो, तेव्हा त्याची किंमत संपूर्ण समाजाला मोजावी लागते.

आज आपण स्वतःला एक प्रश्न विचारला पाहिजे — आपण खरोखर रस्त्यासाठी लढत आहोत की आपल्या अहंकारासाठी?

❖ संविधानाचा मार्ग की संघर्षाचा?

लोकशाही आणि भारतीय संविधान आपल्याला संवाद, कायदा आणि न्यायाचा मार्ग उपलब्ध करून देते. प्रशासनाकडून चुका होऊ शकतात, विलंब होऊ शकतो, अन्याय झाल्याची भावना निर्माण होऊ शकते; परंतु हिंसा, सूडबुद्धी आणि वैर हा त्यावरचा उपाय असू शकत नाही.

हे देखील सत्य आहे की प्रशासनाच्या अकार्यक्षमता आणि विलंबामुळे काही वेळा सामान्य नागरिकांच्या मनात संताप निर्माण होतो. काही प्रसंगी माझ्याही मनात तीव्र चिडचिड निर्माण झाली आहे. मात्र संतापाच्या क्षणीही संविधानिक मार्ग सोडणे हा उपाय नाही.

❖ अजूनही वेळ गेलेली नाही...

शेवटी रस्ता खुला होईल. आदेशही येतील. अडथळेही दूर होतील. पण तुटलेली मने, हरवलेला विश्वास आणि पुढील पिढ्यांच्या मनात निर्माण झालेले वैर पुन्हा दूर करता येईल का?

म्हणूनच आज गरज आहे ती द्वेषाऐवजी संवादाची, सूडाऐवजी संयमाची आणि संघर्षाऐवजी संविधानिक मार्गाची.

प्रश्न रस्त्याचा नाही; प्रश्न आपल्या समाजाच्या, आपल्या मुलांच्या आणि पुढील पिढ्यांच्या भविष्याचा आहे.

✍ लेखक

अरुण रामचंद्र पांगारकर

श्रमिक क्रांती – गरिबांचा आवाज